‘Kahraman fareler’ enkazda hayat kurtaracak

Kara mayınlarının tespitinde ve tüberküloz hastalığının teşhisinde kullanılan Afrika keseli sıçanları, arama kurtarmada da umut oldu. Olağanüstü koku alma yeteneğine sahip bu hayvanlar, enkazda canlı insan bulmaları için eğitiliyor.

Antalya Muratpaşa Belediyesi, GEA Arama Kurtarma Derneği ve Belçika merkezli kuruluş APOPO  işbirliğiyle hayata geçirilen ‘’Kahraman Fareler Projesi’’ (HeroRat’s), arama kurtarma alanında devrim niteliğinde yenilik sunuyor. Daha önce Tanzanya’da kara mayınlarının tespiti ile tüberküloz hastalığı teşhisinde kullanılan ve binlerce hayat kurtaran fareler, şimdide enkazlarda imdada yetişecek. Projenin tanıtımında, ilk çalışmalardan başarılı sonuç alındığı açıklandı.

İleri düzeyde koku alma yeteneğine sahip olan ‘‘Afrika keseli sıçanları’’ eğitilerek, insan kokusuna odaklanmaları sağlanıyor. Eğitimli fareler, GPS ve kamera sistemi ile donatılarak enkaza bırakılıyor.

Dar enkaz boşluklarında hızlı ilerleyebilen fareler, hissettikleri canlı insan kokusunun kaynağına doğru yol alıyor. Enkazdaki insana ulaştıklarında, boyunlarına asılı zili çekerek enkaz dışındaki bilgisayara sinyal gönderiyor.

Arama kurtarma çalışmalarında enkazdan görüntü sağlayıp uyarı vererek bu alanda yeni umut olan ‘’Kahraman Fareler Projesi’’, Antalya’da tanıtıldı. Dünyada ilk olan projenin tanıtımına Muratpaşa Belediyesi Başkanı Ümit Uysal, GEA Arama Kurtarma Derneği Antalya Takım Lideri Erkan Ataker, APOPO temsilcisi ve ‘‘Kahraman Fareler Projesi’’ lideri Nörolog Dr. Daniel Giongrosso, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Ergin Yenice katıldı.

Proje böyle ortaya çıktı

GEA Antalya Takım Lideri Erkan Ataker, GEA (Toprak Ana) ve Kahraman Fareler Projesi’nin oluşturulup geliştirilmesi hakkında bilgi verdi. Ataker, GEA’nın  arama kurtarma ve insani yardım faaliyetleri yapmak üzere kurulmuş bir ekip olduğunu, ulusal ya da uluslararası afetlerde insani yardımlar yapmak amacıyla bölgelere gittiğini anlattı ve şunları söyledi:

‘‘2019 yılında APOPO ekibinin farelerle Tanzanya’da yaptıkları tüberküloz teşhisi ve kara mayınlarının bulunması ile ilgili çalışmalarını gördük. Bu neden arama kurtarma alanında olmasın diye düşündük. Onlar da bunu kabul ettiler ve birkaç kez buradan arkadaşlarımız ziyarete gittiler. Onlar bizim tatbikatlarımıza geldiler, ne tür ihtiyaçlar var arama kurtarma alanında diye görmek üzere ve bu şekilde proje başlamış oldu.”

Dar alanlarda hızla ilerliyorlar

APOPO temsilcisi ve proje lideri Dr. Danielle Giongrosso, “APOPO’nun misyonun, yenilikçi vizyonla insanların hayatına değer katmak’’ olduğunu söyledi ve şu bilgileri verdi:

‘‘APOPO, 25 yıldan uzun süredir kahraman farelerin eğitimiyle ilgileniyor. Muhteşem koku alma yetenekleri sayesinde hem kara mayınlarının hem de tüberküloz hastalığının tespitinde büyük katkılar sundular, bizlere çok yardımcı oldular, binlerce hayat kurtardılar. Şimdi tamamen yeni bir araştırma alanında birlikte çalışıyoruz. Tamamen yeni bir araştırma alanı ile kahraman farelerin arama kurtarma faaliyetlerine katkılarını değerlendiriyor olacağız. Tüm partnerlerimize ve destekçilerimize teşekkür ediyorum.

Kahraman farelerimiz hem boyut olarak küçük hem de oldukça çevik hayvanlar. Enkaz altında çok derin ya da dar alanlara girebilmekteler. Aynı zamanda oldukça gelişmiş koku alma yetenekleri var.

Kamera ve verici yükleniyorlar

Eğitimlerimizde, farelerin üzerlerinde bulunan özel bir donanımla insanları bulmalarını ve buldukları zaman iletişim kurarak haber vermelerini hedefliyoruz. Komut aldıktan sonra kahraman fareler başlangıç noktasına dönebiliyor.

Fareler enkaz altında dolaşırken, çeşitli alanlara girerken kamera video kayıtları yapıyor bir taraftan. Bu da dışarıdaki ekibe enkazın durumu hakkında bilgi ve isabetli değerlendirme olanağı sağlıyor.’’

Dr. Danielle Giongrosso’ya farelerin eğitim ve yaşam süreleri, arama kurtarma köpeklerine göre avantajlı olup olmadıkları da soruldu. Dr. Giongrosso şunları söyledi:

‘‘Fareler 10 yıla kadar yaşıyor. Bu projenin ilk uygulandığı yer Türkiye. Tanzanya’da da bir yandan eğitimler devam ediyor. Farelerin eğitimi uygulanacak faaliyetlere göre 1.5-2 yıl kadar sürüyor.

Fareleri arama kurtarmada köpeklerine alternatif görmek yerine, tamamlayıcı ekip olarak düşünebiliriz. Her farenin ayrı karakteri var ve her seferinde bizi şaşırtıyorlar. Olası ihtimallere karşı kedi ve köpeklerle birlikte sosyalleşmelerini sağlıyoruz.’’

Heyecan verici bir proje

Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Engin Yenice, projenin heyecan verici olduğunu söyledi, “Böyle bir projenin içinde olmak ve bu projeyi desteklemek bize mutluluk veriyor’’ dedi ve konuşmasına şöyle devam etti:

‘‘Fakültemiz Cumhuriyet’in ilk ziraat fakültesidir. Yürütülen proje hem arama-kurtarma operasyonlarında hem de hayvan eğitimi ve davranışları üzerine yapılan çalışmalarda önemli ilerlemeler kaydetme potansiyeline sahip. Üniversitemiz şu ana kadar kahraman farelerin Tanzanya’dan getirilmesine katkıda bulunmuş, bundan sonra da çiftliklerimiz vasıtasıyla araştırma için uygun ortamların sağlanmasında ve bilimsel çalışmaların yürütülmesinde katkı sağlamaya devam edecektir.”

‘‘Umarım ihtiyacımız olmaz’’

‘’Kahraman Fareler Projesi’’ tanıtım toplantısında son konuşmayı Muratpaşa Belediye Başkanı Ümit Uysal yaptı. Başkan Uysal, Muratpaşa Belediyesi olarak yaptıkları afete hazırlık çalışmalarını özetle anlattı ve şunları söyledi:

“Umarım kahraman farelere hiç ihtiyaç olmaz ancak sık sık afet yaşayan bir ülke olarak bu tip inovatif projelere zemin oluşturmak durumundayız. Çalışmalarımızın bir uzantısı olarak ‘Kahraman fareler’ çalışmasına da destek verdik. Projenin geldiği nokta bile bu çalışmanın son derece umut verici olduğunu gösteriyor.

Umarım hiç deprem olmaz ve hiç bu çalışmalara gerek kalmaz ama ülkemiz ve kısmen kentimiz afetlerin tehdidi altında. Biz bunlara her yönüyle hazır olma gayreti içerisindeyiz. Avrupa’nın en büyük sivil toplum ve inovasyon merkezine sahip bir belediyeyiz. Bu tip çalışmalara da özel hassasiyetimiz var. Farelerin eğitimleri Tanzanya’da başlıyor ama Antalya’da da bir grup farenin eğitimi devam ediyor.”

Toplam 6 kahraman eğitimde

Basın toplantısından sonra ‘‘kahraman farelerin, beslenip eğitildiği merkez gezildi. Başkanı Uysal, Jo isimli Afrika keseli sıçanını besleyerek yetkililerden bakıcı eğitmenlerden bilgi aldı.

Proje kapsamında 5 erkek ve 1 dişi olmak üzere 6 Afrika keseli sıçanı Türkiye’ye getirildiği belirtildi. İsimlerinin Jo, Caruso, Wagner, Billy, Kiriya ve Daniel olduğu açıklanan ‘‘kahraman fareler’’ Muratpaşa’da eğitim ve operasyonel hazırlıklarını sürdürmeye devam edecek. Muratpaşa’da proje için tahsis edilen alanda farelerin beslenmesi, eğitimi ve kaslarının güçlü kalması için sportif oyunlar oynayabilecekleri bölümler yer alıyor.

Haber: MUSTAFA KAZIM AYDIN